Niestety, sukces w walce z alkoholem zostaje brutalnie zweryfikowany przez wyniki pomiarów prędkości w obszarach zabudowanych. Tutaj statystyki są druzgocące: zaledwie 21,1% kierowców w Polsce przestrzega limitu 50 km/h. Oznacza to, że niemal 8 na 10 pojazdów pędzi przez nasze miasta i wsie zbyt szybko.

Gdy zestawimy to z Europą, sytuacja wygląda jeszcze gorzej. Podczas gdy w Polsce wskaźnik ten oscyluje wokół dwudziestu procent, w większości krajów unijnych wynosi on od 50% do 70%. To miejsce, w którym filozofia Safe System musi wybrzmieć najgłośniej: skoro czynnik ludzki zawodzi tak spektakularnie, to „system” (czyli infrastruktura) musi wymusić bezpieczeństwo. Same znaki to za mało – dane pokazują, że polski kierowca traktuje „pięćdziesiątkę” jedynie jako luźną sugestię, co przy braku fizycznego uspokojenia ruchu prowadzi do tragedii z udziałem pieszych i rowerzystów.

Problem z prędkością przenosi się z miast na trasy szybkiego ruchu. Polskie autostrady i drogi ekspresowe są areną najwyższych prędkości w badanej grupie krajów. Średnia prędkość na autostradach wynosi u nas 135 km/h, a na drogach ekspresowych 128 km/h.

Szczególnie uderzający jest „kontrast bułgarski”. Zarówno Polska, jak i Bułgaria posiadają jeden z najwyższych limitów prędkości na autostradach w UE (140 km/h). Jednak o ile w Bułgarii limitu tego przestrzega aż 93% kierowców, o tyle w Polsce robi to zaledwie 63%. To dowód na to, że problemem nie jest wysokość ograniczeń, ale nasza mentalność. Nawet przy bardzo liberalnych przepisach polski kierowca czuje potrzebę ich nagminnego łamania, co czyni nasze autostrady jednymi z najbardziej nieprzewidywalnych w Europie.

W temacie pasów bezpieczeństwa wykonaliśmy ogromny skok – ogólny wskaźnik dla samochodów osobowych to solidne 97,2%. Diabeł jednak, jak zawsze, tkwi w szczegółach i kategoriach, o których zapominamy:

• Złudzenie tylnej kanapy: Pasażerowie z tyłu zapinają pasy rzadziej (89,7%), wciąż ulegając mitowi, że przednie fotele ochronią ich podczas zderzenia.
• Profesjonaliści w letargu: Kierowcy ciężarówek powyżej 3,5t wypadają znacznie słabiej ze wskaźnikiem 81,3%.

Najbardziej poruszającym odkryciem raportu jest jednak „luka nastolatka” w systemach CRS (Child Restraint Systems). O ile dzieci w wieku 0-10 lat są chronione poprawnie w 87,3% przypadków, o tyle w grupie 11-17 lat wskaźnik ten drastycznie spada do 74,3%.

To niebezpieczny błąd wychowawczy i kulturowy – rodzice często ulegają złudnemu „poczuciu dorosłości” swoich pociech, pozwalając im na jazdę bez odpowiedniego zabezpieczenia. To swoista forma zaniedbania, która w statystykach KPI objawia się jako jedna z najsłabszych stron polskiego systemu bezpieczeństwa.

Pozytywnym akcentem jest nasza postawa wobec telefonów komórkowych. Średni wskaźnik kierowców nieużywających telefonu trzymanego w ręku to 97,1%. Porównanie międzynarodowe wypada dla nas bardzo korzystnie: w dni robocze polski wskaźnik wynosi 96,6%, co deklasuje np. Włochów, u których ta wartość spada do 84,5%.

Można tu jednak zauważyć wyraźną różnicę zawodową. Kierowcy samochodów osobowych są wyjątkowo zdyscyplinowani (97,7%), podczas gdy kierowcy ciężarówek częściej ulegają pokusie korzystania z telefonu (93,4%). Choć kierunek jest właściwy, musimy pamiętać, że KPI Rozproszenie uwagi mierzy jedynie telefony trzymane w dłoni – wyzwaniem przyszłości pozostaje wpływ coraz bardziej rozbudowanych systemów multimedialnych montowanych w kokpitach.

Dla sektora transportu zawodowego dane są wręcz kompromitujące. Zaledwie 12,8% kierowców ciężarówek powyżej 3,5 t jeździ przepisowo – to statystyczny margines, który powinien zapalić czerwoną lampkę u każdego menedżera floty. W pasażerskim transporcie zbiorowym sytuacja nie jest lepsza. Tylko 39,3% kierowców autobusów trzyma się limitów. Co gorsza, średnia prędkość autobusów zarejestrowana w badaniu to aż 66 km/h. Ten wysoki wskaźnik we wszystkich kategoriach dróg sugeruje systemowy problem sektora z dotrzymywaniem harmonogramów kosztem bezpieczeństwa.

Pasy bezpieczeństwa to fundament ochrony życia, a raport odnotowuje tu ogólną poprawę w osobówkach – z 95% na 97,2%. Jednak w transporcie ciężkim sytuacja wciąż odbiega od standardów.

W pojazdach powyżej 3,5 t pasy zapina 81,3% osób. To wynik o niemal 16 punktów procentowych gorszy niż w autach osobowych. Zarządcy flot muszą dostrzec tu pole do działania – brak zapiętego pasa to dla firmy nie tylko ryzyko utraty pracownika, ale i ogromne problemy z ubezpieczycielem w razie wypadku. Warto jednak odnotować progres: względem badania Baseline wskaźnik dla wszystkich ciężarówek wzrósł z 75,4% na 86%. Świadomość rośnie, ale kabina ciężarówki wciąż nie jest tak bezpieczna, jak mogłaby być.

Raport Trendline rysuje obraz polskiego kierowcy, który jest odpowiedzialny w kwestii alkoholu i rozumie wagę pasów bezpieczeństwa, ale kompletnie traci rozsądek po dociśnięciu pedału gazu. Jesteśmy narodem trzeźwym i zapiętym, ale przerażająco szybkim. Najgorzej wygląda sytuacja w transporcie ciężkim i pasażerskim. Tylko niewielki odsetek kierowców ciężarówek jeździ zgodnie z przepisami.

Czy przy kolejnych badaniach zdejmiemy nogę z gazu i przestaniemy być „najszybszymi” w Europie tam, gdzie nie powinno to być powodem do dumy?