Sama branża nie została jednak wskazana w ustawie jako sektor przeznaczony do szczególnych kontroli. Ryzyko wynika przede wszystkim ze sposobu organizowania pracy kierowców.

Wątpliwości mogą powstać wtedy, gdy kierowca formalnie prowadzi działalność gospodarczą, ale wykonuje przewozy wyłącznie dla jednego przedsiębiorstwa, zgodnie z narzuconym grafikiem i trasami, korzysta z pojazdu przewoźnika oraz podlega bieżącym poleceniom dyspozytora. Znaczenie może mieć także brak możliwości samodzielnego zorganizowania zastępstwa, stałe miesięczne wynagrodzenie oraz brak rzeczywistego ryzyka gospodarczego po stronie kierowcy.

Nie oznacza to jednak, że każda współpraca z kierowcą prowadzącym działalność gospodarczą zostanie uznana za stosunek pracy. PIP będzie musiała ocenić całokształt okoliczności. Za zgodnością kontraktu B2B może przemawiać m.in. samodzielne organizowanie pracy, świadczenie usług na rzecz wielu klientów, korzystanie z własnego pojazdu, możliwość odmowy przyjęcia zlecenia oraz ponoszenie odpowiedzialności i ryzyka związanego z prowadzoną działalnością.

Dla firm transportowych problemem mogą być nie tylko skutki pracownicze ewentualnego przekształcenia umowy. Reklasyfikacja współpracy może wpływać również na składki ZUS, rozliczenia podatkowe, wynagrodzenie za urlop, nadgodziny i inne świadczenia pracownicze. Nowelizacja przewiduje przy tym szerszą wymianę informacji między PIP, ZUS i Krajową Administracją Skarbową.

Pierwszym głośnym przykładem zastosowania nowych przepisów jest kontrola dotycząca kurierów współpracujących z Pyszne.pl. Państwowa Inspekcja Pracy rozpoczęła postępowanie mające zweryfikować, czy pozapracownicze formy zatrudnienia kurierów zostały dobrane prawidłowo. Kontrola ma związek z zapowiedzią zakończenia współpracy z około 5 tys. kurierów zatrudnionych na umowach cywilnoprawnych.

Główny inspektor pracy zapowiedział, że rozwiązanie umów nie musi uniemożliwić PIP dalszego badania warunków zatrudnienia. Jeżeli inspekcja uzna, że kurierzy wykonywali pracę w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy, może najpierw wydać polecenie zawarcia umów o pracę, a w razie jego niewykonania - decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy.

Nie należy zakładać, że planowe kontrole rozpoczną się dopiero w 2027 r. W programie działania PIP na 2026 r. przewidziano 200 kontroli dotyczących nowych kompetencji inspekcji. Liczba kontroli interwencyjnych, podejmowanych m.in. na podstawie skarg, nie została ograniczona. Oznacza to, że firmy mogą zostać objęte kontrolą już w pierwszych miesiącach obowiązywania nowych regulacji.

Decyzja okręgowego inspektora pracy co do zasady określa stosunek pracy od dnia jej wydania. Jeżeli jednak po rozpoczęciu kontroli firma rozwiąże umowę cywilnoprawną albo doprowadzi do zaprzestania wykonywania pracy, za datę zawarcia umowy o pracę może zostać przyjęty dzień rozpoczęcia kontroli. Ustalenie istnienia stosunku pracy za jeszcze wcześniejszy okres nadal może wymagać wniesienia przez PIP powództwa do sądu pracy.

Roczny okres przejściowy również nie oznacza całkowitego wyłączenia kontroli ani wszystkich konsekwencji. Pracodawca, który w ciągu 12 miesięcy od wejścia ustawy dobrowolnie zastąpi nieprawidłową umowę cywilnoprawną umową o pracę, może uniknąć odpowiedzialności za wykroczenie polegające na zawarciu umowy cywilnoprawnej w warunkach właściwych dla stosunku pracy. Przepis nie wyłącza jednak automatycznie innych możliwych skutków, np. związanych ze składkami lub roszczeniami pracowniczymi.